Mitologia – prawo

Curtii Kurejusze, ród rzymski pochodzenia sabińskiego. 1. Mettius Curtlus Sabinus, •wg legendy współczesny Romulusa, walczył z Rzymianami broniąc porywanych Sabinek. 2. Marcus C., legendarny bohater, który w r. 362 p.n.e. dla uratowania Rzymu od klęski miał się rzucić do przepaści na Forum rzymskim. Postać wymyślona zapewne dla objaśnienia nazwy studni na Forum zwanej lacus Curtius. 3. Marcus C. Postumus, gorący zwolennik Cezara w czasie wojny domowej. 4. C. Nikias, Grek z Kos, przyjaciel Cycerona; autor uczonego komentarza do utworów Lucyliusza. 5. Quintus C. Rufus, historyk z okresu wczesnego cesarstwa, autor dzieła historycznego o charakterze romansowym pt. Historiarwn Alexandri Magni libri X, po części zachowanego.

Cybulski Stefan (l 858-l 93?) pedagog, autor wielu podręczników szkolnych i artykułów z dziedziny dydaktyki filologii klasycznej, prowadzący wykłady języka greckiego i dydaktyki filologii klasycznej na Uniwersytecie Warszawskim, znawca muzyki antycznej i kultury materialnej świata starożytnego. Wydał m. in. tablice ilustrujące życie starożytne wraz z tekstem objaśniającym pt. Tabulae quibus antiguita-tes Graecae et JRomame illustrantur.

curatores łac. 1. nadzwyczajni pomocniczy urzędnicy, sprawujący pieczę nad sprawami, dla których zostali specjalnie powołani. W czasach cesarstwa stanowisko c. należało do zwyczajnych i stałych. Powoływano kuratorów wodociągów c. aquarum, rozdziału zboża c. frumenti, robót publicznych c. operum publicorum, dróg c. viarum i in. 2. w niektórych stowarzyszeniach c. nazywano członków zarządu. Cures dziś Arci w pobliżu Correse; starożytna stolica Sabinów, ojczyzna Tytusa Tacjusza i Numy; wg podania, po połączeniu się z Sabinami Rzymianie od nazwy tego miasta mieli otrzymać nazwę Qufrites. 10 kurii stanowiło większą jednostkę, zwaną tribus. 2. budynek zgromadzeń publicznych w Rzymie. 3. budynek senatu, tzw. Curia Hostiiia, w najstarszej części Forum Romanum, zw. Coml-tiwn; był on wielokrotnie od- i przebudowywany. W r. 44 Cezar zaczął budować nowy gmach, dokończony przez triumwirów po jego śmierci i nazwany Curia lulta. Stary gmach został opuszczony i zniszczony. 4. Curia Pompeia, zbudowana przez Pompejusza; odbywały się tu obrady senatu aż do chwili, kiedy w Idy marcowe r. 44 p.n.e. u stóp posągu Pompejusza zamordowano Cezara. 5. Curia Calabra, budynek na Kapitelu, w którym po każdym nowiu księżyca ogłaszano ludowi ważne daty kalendarza. 6. c. oznaczała również skład senatu prowincjonalnych miast rzymskich i budynek, w którym się odbywały posiedzenia.

Chłosty skazany zanosił krzyż na miejsce stracenia, po czym zostawał nań wciągnięty za pomocą lin i przywiązywany; nogi i ręce przybijano mu wielkimi gwoździami. Od czasów Konstantyna W., kiedy krzyż jako symbol męki Chrystusa został oficjalnie uznany przez państwo, karę ukrzyżowania zamieniono na powieszenie.

Camae (łac.; gr. Kyme) miasto w Kampanii, na stromym wzgórzu Gaurus, najstarsza kolonia grecka w Italii, założona ok. r. 1050 p.n.e. przez wychodźców z Kyme w Bolidzie. Miasto niezwykle bogate dzięki stosunkom handlowo-morskim, stało się wkrótce metropolią innych kolonii:

Dikajarchia, Palajopolis, Neapolis i Zankle (późniejsza Messana) na Sycylii. Broniło się skutecznie przeciw atakom Etrusków i Umbrów, w r. 474 p.n.e. odniosło zwycięstwo nad Etruskami dzięki pomocy Hierona z Syrakuz. Tutaj, u tyrana Aristodemosa, miał się schronić Tarkwiniusz Pyszny po wygnaniu z Rzymu. W r. 428 p.n.e. zostało zdobyte i zniszczone przez Samnitów, w r. 338 p.n.e. dostało się pod panowanie Rzymu, któremu dochowało wierności w czasie drugiej wojny punickiej i podczas wojny ze sprzymierzeńcami. Kwitnął w mieście przemysł ceramiczny, wyrabiano sieci rybackie. Zachowały się ruiny świątyni Apollina na Akropolis oraz podziemny tunel długości ok. l km, pozostałość budowli rzymskiej z pierwszych lat cesarstwa, łączącej C. z jeziorem Avemus. C. było siedzibą słynnej Sybilli Kumańskiej.

crepondia łac. różne małe przedmioty (np. w kształcie zwierząt, mieczyków, toporków) wykonane ze szlachetnych metali, kości słoniowej itp., które noszono przy sobie dla odwrócenia uroku. Nazwa pochodzi od grzechotania (crepare grzechotać), które wydawały przy poruszaniu. W komedii chętnie wykorzystywane w motywie rozpoznania zaginionych dzieci.

crustae tac. 1. płaskorzeźby lub ozdobne wytłoczenia na drobnych dziełach sztuki, np. na naczyniach do picia. 2. płytki marmurowe, którymi wykładano podłogi i ściany, elementy mozaiki, inkrustacji, dekoracji stiukowej.

cnnc tac. krzyż 1. słup, do którego przywiązywano skazańca dla odbycia każni. Częściej jednak zamiast zwykłego słupa stosowano rodzaj szubienicy, do której boków przywiązywano lub przybijano ręce skazańca. Z czasem c. przybrał formę litery T, a po obniżeniu poprzeczki otrzymał . kształt dzisiejszego krzyża. 2. termin c. oznacza również karę śmierci przez ukrzyżowanie. Wywodzi się ona ze Wschodu; w Rzymie przyjęła się jako najhaniebniejszy i najokrutniej-szy rodzaj śmierci. Wymierzano ją niewolnikom, “•’cokrajowcom a także i obywatelom z kategorii humiliores za bandytyzm, piractwo, dezercję, gwałt, rozruchy uliczne itp. Po otrzymaniu

Cossutius 1. architekt rzymski (II w. p.n.e.), który z inicjatywy króla Antiocha IV Epifanesa podjął budowę świątyni Zeusa Olimpijskiego w Atenach, rozpoczętą jeszcze za czasów Pizy-strata w drugiej poł. VI w. p.n.e. Prace zostały przerwane po śmierci Antiocha w r. 163 p.n.e., wznowił je dopiero Hadrian. W ruinach Olim-piejonu znaleziono inskrypcję z imieniem architekta, pochodzącą zapewne z bazy jego posągu, wystawionego w czasach republikańskich. 2. Marcus C. Cerdo, wyzwoleniec niejakiego Marka C., rzeźbiarz rzymski z okresu wczesnego cesarstwa, znany z podpisów na dwu identycznych posągach młodzieńczego boga Pana, znalezionych w XVIII w. w Lanuwium, dziś przechowywanych w British Museum w Londynie, stanowiących kopie dzieła greckiego z V w. p.n.e. 3. Marcus C. Menelaus, rzeźbiarz rzymski, działający za czasów Tyberiusza, uczeń Stefanosa ze szkoły Pasitelesa; nawiązuje w swych dziełach do stylu sztuki attyckiej z IV w. p.n.e. (stele grobowe). Niektórzy badacze identyfikują Marka C. z rzeźbiarzem C. Cerdo.

Cremutius Cordus (Aulus Cr. C.) historyk rzymski z czasów Tyberiusza, znany ze swej otwartości. Za wychwalanie obrońców republiki ściągnął na siebie nienawiść Sejana i gniew Tyberiusza, a chcąc uniknąć skazania popełnił samobójstwo przez zagłodzenie się. Dzieło jego o wojnach domowych zostało spalone przez edylów, do naszych czasów zachowały się nieliczne fragmenty cytowane przez Senekę w Sua-sorise.